Mart ayında banka müşterileri bin 300 kg altın aldı...

Pandemi döneminde Şubat 2021'de 685 tonun üzerine çıkarak rekor seviyeleri gören bankalardaki altın miktarı, bu noktadan sonra peyderpey azalarak Kasım 2023'te 450 ton ile en düşük seviyeyi gördü. Kasım'dan bu yana ise altın miktarı tekrar artmaya başladı ve bu artış 10 tonu buldu...

Bu artışın başlıca sebebinin Ağustos-Eylül döneminde yapılan düzenlemelerle altın ithalatının kısıtlanması, fiziki altına erişimin güçleşmesi olduğunu düşünüyorum. Altın arzı daralarak altına yatırım yapmak isteyen yatırımcıların fiziki altına erişimi kısıtlanınca ve haliyle de fiyat farkı oluşunca (Hatırlarsınız Banka/TV ekranlarında altının gramı 2.400 TL, kuyumcuda 2.500 TL vb.) bankalardaki altın hesaplara rağbet yeniden arttı.

Pandemi öncesi 2019 sonu itibarıyla bankalardaki altın miktarının sadece 214 ton olduğunu hatırlayınca, bankalardaki şimdiki 460 ton altın seviyesine nasıl çok hızlı geldiğimiz daha iyi anlaşılıyor... Ve burada konuşulmayı/yazılmayı bekleyen ne kadar da çok şey var... 

(Büyük hali için grafiğe tıklayabilirsiniz)

TCMB’nin o kadar altını nerede muhafaza ediliyor?

Ne kadar çok altınımız olduğu bahis mevzu olunca hemen ilk soru “bu altınlar nerede” oluyor.

Mart 2024 verisine göre TCMB’de yaklaşık 800 ton altın mevcut (Tam olarak 24 milyon 639 bin ons). Toplam yabancı para rezervlerin 3’te 1’inden fazlasına karşılık gelen bu altınların kabaca %70’i TCMB malı altın olup geri kalanı da ağırlıklı olarak zorunlu karşılıklar sebebiyle bankalardan alınmış, yani bankalara ait altınlardır (TCMB’ye emaneten verilmiş…)

Bu altınlar nerede muhafaza ediliyor? Yaklaşık olarak 3’te 2’si Borsa İstanbul kasalarında, geri kalan 3’te 1’i ise Bank of England’ta (BoE) muhafaza ediliyor. (%4’lük bir paya tekabül eden ve TCMB’nin kendi malı olan kısmından 34 ton kadarı TCMB’de muhafaza ediliyor).

Biraz geçmiş bilgisi: Uzun zamandır FED’te tuttuğumuz yaklaşık 29 ton altını 2017’de sıfırladık; artık FED’te altınımız yok.

Bank of England’ta 2017’de 374 ton altınımız varken bunu 2018’de 96 tona, 2019’da 49 tona düşürdük. Ancak sonrasında -burada altın tutmamız gerektiğini hatırlayıp- altınlarımız arta arta nihayet 200 tonu aştı.

Neden FED veya BoE’de altın tutuyoruz-tutmak zorundayız da çok merak edilen bir konu. Başka bir yazı konusu olabilir ama iki önemli sebebi var:

1-Bu altınları para ile değiştirip verimli bir şekilde kullanabiliyoruz (SWAP yapabiliyoruz),

2-Bu iki yer dünyanın en güvenli ülkelerinde en güvenli -dolayısıyla en düşük sigorta maliyetli- saklama alanlarına sahip.

O meşhur soruya cevap: "Gram altın mı - çeyrek mi?"

Fiziki altına yatırım yapmayı tercih eden küçük yatırımcıların piyasada en çok rağbet ettiği ürünler çeyrek altın ve gram altınlardır. Bu sebeple de en çok sorulan soru acaba bunlar arasında hangisini tercih etmeliyiz sorusudur.

Özet geç diyenler için hemen söyleyeyim: bu sorunun cevabı, zamana göre değişebilmekle birlikte, gram altın almak daha avantajlıdır.

Kısaca açıkla hele, nasıl oluyor da oluyor diyenler buyursun:

Avantajın sebebi elbette ürünlerin üzerindeki işçilik ücretleri. 

Çeyrek altın (Cumhuriyet Altınları) T.C. Darphane tarafından üretilmekte ve Darphane ziynet altının her gramında binde 7'den başlayan ve binde 15'e varan işçilik almaktadır. (Binde: 1 gram 24 ayar altın fiyatının bindesi, 1 gram 24 ayar altın 2.600 TL ise binde 15 = 39 TL). Darphanede bu altınları yaptıran kişi ve kurumlar da altınları Darphaneden alırlar, halktan gelen talebe göre Darhane işçilik ücretlerinin (binde 15) üzerine kar koyarlar ve ürünlerin nihai satış fiyatları ortaya çıkar. 

Gram altınlar ise son yasal düzenleme ile birlikte sadece akredite rafineriler tarafından üretilebilmektedir (Liste dipte). Her rafinerinin ürünlerini kuyumculara kendi belirlediği bir satış fiyatı varsa da kuyumcuların nihai tüketiciye bunları satış fiyatı aşağı yukarı aynıdır, ürünün gramajına göre binde 6'dan başlar, binde 10'a kadar gider...) Yani kuyumcuya gittiğinizde A rafinerisinin ürünü de, B rafinerisinin ürünü de aynı fiyattan satılır.

Sorunun detaylı cevabı, niçin gram altınları tercih etmeniz gerektiği aşağıdaki tabloda ayan beyan ortadadır. Tablo şöyle okunmalı 1 adet çeyrek altın alırken bu çeyrek altının 1 gramı (has) için binde 20 de işçilik/karşı taraf kârı ödüyorum. 1 gram rafineri ürünü (gram altın) alırken ise binde 10 işçilik ödüyorum.

Yatırımlık altın alırken, tabloya göre işçiliği en düşük olan altınları tercih etmekte elbette fayda vardır. 

Tabloda değişmeyen tek şey Darphane ücretleridir, Darphane'nin, ürettiği ürünün 1 gramı için aldığı binde üzerinden ücret sabittir. (Darphane her koşulda çeyreğin 1 gramı için binde 15 ücret almaktadır).

Ürünlerin "Piyasadaki Ücreti" ise arz ve talebe göre zaman içinde keskin bir şekilde değişebilmektedir. Tablo 22 Nisan 2024 tarihinde saat 14:00'te Kapalıçarşı'dan alınan verilerle hesaplanmıştır.

Gram altın basma yetkisine sahip rafineriler şunlardır (sadece bu firmaların ürünlerini tercih etmelisiniz): 

Ahlatcı Metal Rafineri A.Ş.

Garanti Rafineri ve Maden İşletmeleri A.Ş.

Gram Altın Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. 

İsgold Altın Rafinerisi A.Ş. 

İstanbul Altın Rafinerisi A.Ş.

Nadir Metal Rafineri San. ve Tic. A.Ş.  

Onsa Rafineri A.Ş.

TCMB "sert tedbirler" almalı mı? Kartlarda durum o kadar vahim mi?

"Kartlı harcamalarda rekor", "kartlar patladı" vb manşetleri-haberlerini okuyoruz hepimiz. "Geçen sene şu kadardı bu sene bu kadar oldu" tarzında enflasyondan arındırmadan gayet sığ biçimde sunulan verilerle yapılan bu haberlere bakılırsa TCMB kredi kartlarında gayet sıkı tedbirler alacak. -Kredi kartlarında sıkı tedbirler şunlardır: kart limitlerinin resmi/belgelenebilir gelire endekslenmesi (SGK'da görünen maaşının 5 katı), Asgari ödeme oranının %75 ve üzeri bir orana çıkarılması, tüm işlemlerde taksitlerin kaldırılması, kart sahipliğinin 2 kartla sınırlandırılması...-

Peki durum gerçekten haberlerdeki kadar vahim mi? 

Aşağıdaki tabloya bakıldığında da açıkça görüleceği üzere aslında durum sert tedbirler alınması gerektirecek korkunç bir boyutta değil. Şubat 2024 döneminde -12 aylık- tüketici fiyatları artışı TÜİK'e göre %67, ENAG'a göre %122. Lütfen tabloyu bu gözle inceleyiniz.

Kart verilerinin detaylarına bakıldığında adet bazında da harcama artışı olduğu elbette bir gerçek ancak enflasyon uyarlamasından geçirilmeden harcama tutarlarını verip "kartlarda durum facia" haberleri gerçeği yansıtmıyor. 

Sektörel bazda bazı düzenlemelere açık bir durum olabilir ama TCMB'nin kredi kartlarında genel ve çok sert tedbirler alacağını beklemek doğru olmaz, sıkı tedbirler yanlış olur.

Bu arada, keşke ABD'deki gibi detaylı veriler açıklansa, hangi yaş aralığındaki kart sahiplerinin borcu ne kadar, kaç karta sahipler, yaş gruplarına göre harcama grupları nedir vs. Henüz Tüketici Fiyatlarındaki artışın dahi sağlıklı bir şekilde hesaplanıp hesaplanmadığından emin olamadığımız bir ortamda bu istek epey lüks, farkındayım.

Son söz, vahim olan kartla yapılan harcama tutarları değil; enflasyon...

Mart 2022- Şubat 2023 dönemindeki 12 aylık sürede kartlarla yapılan harcama tutarları =100 

Veri Kaynağı: TCMB-EVDS, Banka ve Kredi Kartı Sektörel Harcama İstatistikleri

 

 

Yılın Kişisi...

Time dergisinin 1927'den beri her sene seçtiği "Yılın Kişisi" bu sene 1989'lu (Şarkıcı) Taylor Swift... 

Daha önceleri dünyayı politik açıdan etkileme gücü en fazla olan kişiler (Amerikan başkanları, Rus/Sovyet liderler, Papalar...) yılın kişisi seçilirken artık etkileme gücünün politikten ziyade sosyal kültürel alana kaymış olması dikkat çekiyor. 

Orta yaş (1970’liler) ve öncesi, bu tür seçimleri anlamakta zorlanıyor; anlaşılır bir şey çünkü değişim o kadar hızlı ve güçlü ki, adapte olmak kolay değil. Basit bir örnek: The Economist’in yeni yaptırdığı ankette 18-29 yaş arası kişilerin %32’sinin gündemi TikTok’tan takip ettiği görülüyor. 

Yeni dönemin araçlarına tu-kaka demek, bunları geçici bir heves olarak görüp küçümsemek yerine bu araçlara hakim olmak şart. 

10 yıl içinde bir TikTok fenomeni Time’da Yılın Kişisi olursa şaşmamalı…

Ata Lira hakkında...

 

Ata Lira’nın fiziki özellikleri nasıldır?

Bir yüzünde Atatürk portresi ve “HAKİMİYET MİLLETİNDİR- ANKARA” yazısı, diğer yüzünde TÜRKİYE CUMHURİYETİ, altı çizili 1923 tarihi ve 1923’ün altında bir sayı yer alır. 22 mm çapında 7,21 gram ağırlığındadır. Çeyrek, yarım, tam, 2,5’luk ve 5’lik olmak üzere beş çeşidi vardır. Ata lira denince birlik de denen 7,21 gramlık tam ata lira anlaşılır.

 

Üretimini kim yapar?

İstanbul Beşiktaş’ta yer alan T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılabilir. Devlet güvencesi altında basılmakta olup, standartları Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı ile belirlenmiştir ve sadece Darphane tarafından basılabilir.

 

Ata Lira alırken nelere dikkat edilmelidir?

Basım yetkisi sadece Darphane’de olmasına rağmen piyasada maalesef merdiven altı üretimle tıpkıbasımı yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Kuyumculuk piyasasında bu tıpkıbasım altınlara “ikinci” denmektedir ve kuyumcular tarafından dahi orijinallerinden ayırt edilmeyebilmektedir. İkinci tabir edilen bu altınlar tamamen sahte değildir, genelde içindeki altın miktarı olması gerekenden biraz daha azdır. Ağırlığının binde 916,6’sı saf altın olması gerekirken bu ikinci tabir edilen çeyrek altınlarda saf altın oranı binde 900 civarında olabilmektedir. Bu yüzden altın alımlarının güvenilir kuyumculardan ve platformlardan yapılması çok önemlidir

 

Eski tarihli ve yeni tarihli Ata liralar arasında bir fark var mıdır?

Hayır, üzerinde yazan ve üretim yılını işaret eden sayı haricinde, gramaj, ayar, saflık, ölçü vs hiçbir fark yoktur. Ata altını bozdururken eski ve yeni aynı tutardan bozulur.

 

Yılda kaç tane Ata Lira üretiliyor?

Darphane 2022 yılında 2,5 milyon adet tam Ata Lira üretti. 2023 yılının ilk 11 ayında ise 4,6 milyon oldu üretim. Darphane’nin üretimi kuyumculardan (yatırımcılardan) gelen talep üzerine olmaktadır. 

 

Ata liranın bir yüzündeki, altı çizili 1923 tarihinin altındaki sayı ne demektir?

Her sene 29 Ekim'den sonra Darphane tarafından yeni tarihli Ata Liralar üretilmeye başlanır. Altının üzerinde Cumhuriyetin kuruluş tarihi olan 1923 rakamı ve bunun altına da bir çizgi çekilerek “altının basılış tarihi Cumhuriyetin hangi yıldönümüne denk geliyorsa o yıl dönümünü ifade eden bir rakam” bulunur.

29 Ekim 1924'ten sonra 28 Ekim 1925'e kadar üretilen altınların üzerinde 1 yazar ve her sene artarak devam eder. 

Aşağıdaki tablo sizlere elinizdeki altının hangi sene üretildiğini açıklamış olacaktır. 

 

 

Bizim aylık gelirimizin 5 katı, Amerikalı'nın aylık gelirinin %15'i...

iPhone, Amerika, Japonya, İngiltere gibi pek çok gelişmiş ülkede ciddi bir pazar payına ve üstünlüğe sahip. Dünya çapında en beğenilen marka demek abartı olmaz. iPhone'nun bazı ülkelerde pazar payında üstün olmamasının sebebi muhtemelen o ülkedeki insanların iPhone satın alma güçlerinin olmamasıdır...  

Apple'ın telefonunu alabilmek için maaşımızın ne kadarını vermemiz gerektiği, daha doğrusu maalesef gelişmekte olan bir ülke olduğumuzu hatırlayıp soruyu düzeltmek gerekirse "kaç aylık maaşımızla bir adet iPhone" alabileceğimiz verisi genel olarak ekonominin ve daha özelde gelir seviyemizin küresel ölçekte durumunu gözler önüne basitçe seren bir gösterge olmaktadır.

Türkiye'de lansmanı yapılan ilk iPhone modelinden başlayıp geçenlerde tanıtımı yapılan 15 modeline kadar olan süreçte iPhone fiyatları 600-800 dolar bandında gerçekleşti (son model telefonunun giriş seviyesindeki versiyonu).  Bu süreçte bu telefona en kolay ulaşabildiğimiz yıl 2013 oldu. Son modeli 15 için 5 aylık gelirimizi vermemiz gerekirken 2013'teki telefonuna aylık gelirimizin 1,9 katına ulaşabiliyorduk.

iPhone'un ABD'deki lansman fiyatına 1 aylık ortalama gelirimizle ulaşabildiğimiz nokta, orta gelir tuzağından çıkabildiğimiz, ekonominin düzlüğe çıktığı, nihayet nefes alabildiğimiz nokta olacaktır (Tahminim 2030'ların ilk yarısı)

Vergiler sonrası 1 aylık net geliri yaklaşık ortalama 6 bin dolar olan Amerikalılar ise aynı telefona 1 aylık gelirlerinin %15'ini ödeyerek sahip olabiliyorlar. (20 bin lira aylık geliri olan TC vatandaşının, gelirinin %15'ini 3 bin lirayı vererek iPhone alması...)

Tabloya tıklayabilirsiniz

Aylık Gelir: TÜİK, Vergiler Sonrası Kişi Başı Ortalama Gelir (Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Fert Geliri). 2022 ve 2023 Yazar'ın tahminidir.

Asgari Ücret: Yıl İçinde Zam gören Asgari Ücretin Yıllık Ortalaması Alınmıştır (2023: 8.506 TL + 11.402 TL) / 2 = 9.954 TL)